Beïnvloeden – al te subtiel werkt niet

Gepubliceerd in NRC op 25 januari 2020

Beïnvloeden – al te subtiel werkt niet

Afgelopen week verscheen een sterk stuk van journalist Jesse Frederik op De Correspondent. Over vriendelijke vormen van beïnvloeding door de overheid, nudging, en het effect daarvan. Heel kort samengevat: veel nudges halen maar weinig uit.

Een voorbeeld, de Belastingdienst vertelt je dat de meeste mensen in jouw wijk op tijd betalen, om jou ook sneller je geld te laten overmaken. Evaluatiestudies laten zien: de effecten van deze en andere nudges zijn meestal klein en kortstondig.

Zelfs dé Amerikaanse klassieker op het gebied van nudging kent problemen. In de VS sparen veel te weinig mensen voor hun pensioen en sommige werkgevers bieden daarom pensioenspaarplannen aan waar je automatisch aan deelneemt. Wie eruit wil, moet dat zelf aangeven. Deze aanpak leidde tot substantieel meer pensioenspaarders in de afgelopen decennia. Toch lijkt dit uiteindelijk niet zoveel uit te halen.Frederik haalt in zijn stuk Harvard-gedragseconoom David Laibson aan. Die stelde vast dat veel Amerikanen die aanvankelijk niet sparen voor hun pensioen dat later wel doen, en dat zij die automatisch sparen vaak vroegtijdig een graai in hun spaarpot doen.

Goed nudgen is dus niet zo makkelijk. Wat kun je doen om betere resultaten te bereiken? Een paar suggesties.

Meer is meer. De slogan less is more klinkt aantrekkelijk, maar bij gedragsbeïnvloeding gaat hij meestal niet op. Stevige, langdurige effecten op het gebied van gedragsverandering vergen vaak stevige, langdurige ingrepen. Stevige ingrepen, omdat je als beïnvloeder in de maatschappelijke realiteit – anders dan bij een laboratoriumexperiment – te maken hebt met tal van concurrerende prikkels (ik wil wel sparen, maar de wasmachine is net stuk gegaan).Vaak kom je met een subtiele interventie domweg niet boven het dagelijkse lawaai uit. En je moet dus bereid zijn om langdurig in te grijpen, omdat veel gedrag pas iets oplevert als je het langere tijd volhoudt.

Vaak kom je met een subtiele interventie domweg niet boven het dagelijkse lawaai uit

Meten en bijsturen. Verandering vergt dat je de vinger aan de pols houdt en bijstuurt. Soms omdat je eerste interventie gewoon niet werkt. Soms omdat onderweg iets verandert. Zo geldt voor het Amerikaanse pensioenprobleem dat je eerst wilt dat mensen gaan sparen en daarna dat ze van hun potje afblijven. En vaak is variatie noodzakelijk omdat bij vrijwel elke interventie ‘habituatie’ optreedt: we wennen aan de prikkel en reageren er niet meer op. En dan moet je je aanpak vernieuwen.

Keuzevrijheid beperken. In het boek Nudge, dat na publicatie in 2008 de nudging-golf bij overheden op gang bracht, pleiten auteurs Cass Sunstein en Richard Thaler voor low-cost opt-out rights. Burgers hebben het recht makkelijk en goedkoop iets anders te kiezen dan de favoriete optie van hun overheid. Maar deze sympathieke ontsnappingsmogelijkheden zorgen vaak voor problemen. Denk weer aan de Amerikanen die hun pensioenpotje voortijdig aanbreken. Nederland is veel paternalistischer: je mag als werknemer niet zelf bepalen of je geld in de pensioenpot gaat en je kunt er onderweg ook niet bij. En zo’n aanpak werkt beter, concludeert ook Laibson. Maar echt nudgen kun je dit niet meer noemen.

Het leek zo mooi: kleine maatregelen, groot succes. Maar al te subtiele vormen van beïnvloeding werken meestal niet. Helaas.

Ben Tiggelaar
(verschenen als column in NRC)


Delen

BOEK + WEBINAR
samen voor 25,-

Zet de stap van dromen naar dóen! Lees verder

IN WINKELMAND >>

Ontvang iedere maand de beste #TIPS
van Ben rond persoonlijke ontwikkeling
in je mailbox:

Ik geef toestemming voor het bewaren van mijn gegevens